Interactie in de maag

Casus Marco Feelen

Marco heeft een pijnlijke val met zijn scooter gemaakt. Hij is in het ziekenhuis behandeld voor zijn verwondingen en heeft paracetamol met codeïne voorgeschreven gekregen. Hij vindt dat het zo lang duurt voor de tabletten werken. Als je doorvraagt, blijkt dat hij ze inneemt met wat frisdrank. Je vertelt hem dat de pijnstiller het snelst werkt als hij de tablet op een lege maag met water inneemt. Zelfs wanneer hij het middel in plaats van met water met een andere vloeistof inneemt (zoals frisdrank, iets waar zijn maag het druk mee krijgt), duurt het al langer voor de tabletten gaan werken.


In de maag

In de maag komt het geneesmiddel in aanraking met maagzuur en verteringsappen. De meeste geneesmiddelen kunnen daar wel tegen, een aantal wordt door het voedsel in de maag of de maagsappen minder werkzaam of uiteindelijk slechter opgenomen. Een geneesmiddel dat met een glas water op een lege maag wordt ingenomen, blijft maar kort in de maag, gaat snel door naar de dunne darm. In het algemeen geldt: hoe meer voedsel in de maag, hoe trager de doorgang naar de dunne darm.


Innemen op lege maag: snel door naar de darm, snelle opname, snelle werking

In de dunne darm worden werkzame stoffen in geneesmiddelen opgenomen en komen dan in de bloedbaan. De snelheid waarmee het geneesmiddel de dunne darm bereikt, bepaalt dus voor een belangrijk deel de snelheid waarmee de werkzame stof wordt opgenomen. Moet een geneesmiddel snel werken, bijvoorbeeld paracetamol bij pijn, dan is het advies het op een nuchtere maag in te nemen. Dan is het verblijf in de maag zo kort mogelijk.


Maagsap-resistente geneesmiddelen

Maagsap-resistente geneesmiddelen hebben een beschermlaagje waardoor ze niet in de maag uiteenvallen en hun werkzaamheid niet verminderd wordt. Denk bijvoorbeeld aan pantoprazol, een maagbeschermer met zo’n maagsap-resistent laagje. Ook geneesmiddelen die de maagwand kunnen prikkelen, zoals NSAID’s hebben vaak zo’n beschermlaagje; denk aan de omhulde diclofenac-tablet en de naproxen MSR.


Innemen tijdens de maaltijd – maagklachten vermijden

Bij sommige geneesmiddelen wordt juist geadviseerd om deze met voedsel in te nemen in verband met de kans op maagklachten. Die geneesmiddelen kunnen bijvoorbeeld het maag-darmkanaal sterk prikkelen, zoals metformine. Het is dan toch beter het geneesmiddel tijdens of vlak na het eten in te nemen. Dit geldt in een aantal gevallen ook voor de al eerdergenoemde NSAID’s. De snelheid van de opname is dan weliswaar trager, maar vanwege het beoogde effect of de werking van een geneesmiddel is dit in veel gevallen niet zo van belang. Bij veel chronisch gebruikte geneesmiddelen (denk aan NSAID’s bij reuma) wordt met de innamemomenten een constante concentratie in het bloed bereikt.


Waar pijnstillers als paracetamol beter op een lege maag ingenomen kunnen worden, is het bij NSAID’s als ibuprofen beter om ze met wat voedsel in te nemen. Dit voorkomt maagklachten.

Innemen tijdens de maaltijd – opname verbeteren

Soms moeten geneesmiddelen juist tijdens de (warme) maaltijd ingenomen worden, voor een betere opname. Dit is bijvoorbeeld het geval bij vitamine A en D-druppels, die in vet oplosbaar zijn. Zij worden het beste opgenomen met een vetbevattende maaltijd.


Tablet of suspensie? Let goed op de toedieningsvorm!

Tabletten van het antibioticum erythromycine (omhuld of met coating) moeten voor een goede werking een uur voor de maaltijd worden ingenomen. De omhulde en gecoate tabletten hebben een laagje om de tablet heen zitten dat de erythromycine beschermt tegen de afbraak door maagzuur. Als deze tabletten tijdens de maaltijd worden ingenomen, verblijven ze langer in de maag en is de kans groter dat ze daar toch al afgebroken worden. Vandaar het advies om deze voor de maaltijd in te nemen. Deze tabletten moeten dus in z'n geheel de maag passeren en vallen in de darmen uiteen.

De suspensie van erythromycine moet juist tijdens of direct na de maaltijd worden ingenomen omdat de pH van de maag dan het hoogst is (met andere woorden: de maag is het minst zuur). In de suspensie wordt de erythromycine-ethylsuccinaat verwerkt die minder gevoelig is voor maagzuur. Vanwege de suspensie is het niet mogelijk om een beschermend laagje aan te brengen zoals bij de tabletten. De werking van de erythromycine-suspensie is bij inname tijdens of direct na het eten dus het grootst.


Innemen tijdens de maaltijd – essentieel voor functie

Pancreas-enzymen (Creon®, Panzytrat®, Pancrease®) die bijvoorbeeld worden gebruikt door mensen met taaislijmziekte, moeten bij een maaltijd worden ingenomen. Ze vervangen de enzymen van de alvleesklier die voor de afbraak van (vet) voedsel zorgen. De dosering is afhankelijk van de hoeveelheid vet: hoe meer vet het voedsel bevat, hoe meer enzymen er nodig zijn om het vet af te breken.


Innemen tijdens de maaltijd – therapietrouw verhogen

Een andere overweging om geneesmiddelen tijdens of direct na de maaltijd in te nemen is de therapietrouw. Door het innamemoment te koppelen aan de maaltijden (vooral het ontbijt en de avondmaaltijd!), wordt het minder snel vergeten en verbetert de therapietrouw. Dit kan uiteraard alleen als het voedsel geen interactie heeft met het geneesmiddel.


Melk: basische omgeving

Melk zorgt voor een minder zure, basische omgeving in de maag. Geneesmiddelen zoals bisacodyldragees en oraal tyfusvaccin hebben een coating die normaal gesproken pas in de darm oplossen. Maar als de maag basisch wordt, zal de coating al in de maag oplossen. Bisacodyl kan dan maagklachten geven, het tyfusvaccin wordt onwerkzaam. Het advies is dus: niet tegelijk met melkproducten innemen.